లోకల్ గైడ్ హైదరాబాద్: ప్రత్యేక రాష్ట్రంగా ఏర్పడిన 2014 నుంచి తెలంగాణ ఆర్థికంగా వేగంగా అభివృద్ధి చెందుతోంది. ఐటీ, గ్లోబల్ కెపాబిలిటీ సెంటర్లు (GCCs), ఫార్మాస్యూటికల్స్, లైఫ్ సైన్సెస్, డేటా సెంటర్లు, ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ (AI), బ్యాటరీలు, ఎలక్ట్రిక్ వాహనాల రంగాలు రాష్ట్ర ఆర్థిక వృద్ధికి ప్రధాన చోదకశక్తులుగా మారుతున్నాయి.

పదేళ్లలో మూడింతలు పెరిగిన తలసరి ఆదాయం

2014లో తెలంగాణ తలసరి ఆదాయం సుమారు ₹1.24 లక్షలు ఉండగా, దశాబ్ద కాలంలో అది సుమారు ₹4.18 లక్షలకు చేరింది. అంటే తలసరి ఆదాయం మూడు రెట్లకు పైగా పెరిగింది.

ప్రపంచ బ్యాంకు ఆదాయ సూచికల ప్రకారం, ఈ కాలంలో ఎగువ-మధ్య ఆదాయ స్థాయికి (Upper-Middle Income) చేరిన భారత రాష్ట్రాల్లో తెలంగాణ కూడా ఒకటిగా నిలిచింది.

దేశ జీడీపీలో తెలంగాణ వాటా సుమారు 5 శాతం వరకు ఉందని అంచనాలు సూచిస్తున్నాయి. జాతీయ సగటుతో పోలిస్తే రాష్ట్ర స్థూల దేశీయోత్పత్తి (GSDP) కూడా పలు సంవత్సరాల్లో వేగంగా పెరిగింది.

బెంగళూరుకు పోటీగా హైదరాబాద్

తెలంగాణ ఆర్థిక వ్యవస్థకు ఐటీ రంగం ఇప్పటికీ కీలక ఆధారం. ముఖ్యంగా హైదరాబాద్, దేశంలోని ప్రముఖ టెక్నాలజీ కేంద్రంగా తన స్థానాన్ని మరింత బలోపేతం చేసుకుంటోంది.

బహుళజాతి సంస్థలు హైదరాబాద్‌లో తమ గ్లోబల్ కెపాబిలిటీ సెంటర్లు (GCCs) ఏర్పాటు చేయడంపై ఆసక్తి చూపుతున్నాయి. 2024-25 ఆర్థిక సంవత్సరంలో హైదరాబాద్‌లో సుమారు 70 కొత్త GCCలు వచ్చాయని, దీంతో నగరంలోని మొత్తం GCCల సంఖ్య 355కు పైగా చేరిందని అంచనాలు చెబుతున్నాయి.

Amazon, J.P. Morgan, Sanofi, Kenvue Health, L’Oréal వంటి అంతర్జాతీయ సంస్థలు హైదరాబాద్‌లో తమ కార్యకలాపాలను విస్తరిస్తున్నాయి.

హైదరాబాద్‌కు ప్రధాన ప్రయోజనాల్లో ఒకటి వ్యయపరమైన పోటీతత్వం. బెంగళూరుతో పోలిస్తే కార్యాలయ అద్దెలు సుమారు 25 శాతం తక్కువగా ఉండటంతో పాటు, నగరంలోని కొన్ని ప్రాంతాల్లో మెరుగైన రహదారులు, తక్కువ ప్రయాణ సమయం వంటి అంశాలు కూడా పెట్టుబడిదారులను ఆకర్షిస్తున్నాయి.

ఫార్మా, లైఫ్ సైన్సెస్‌లో తెలంగాణ బలమైన కేంద్రం

ఐటీతో పాటు ఫార్మాస్యూటికల్స్, లైఫ్ సైన్సెస్ రంగాల్లో తెలంగాణ దేశంలోనే కీలక రాష్ట్రంగా ఎదిగింది.

హైదరాబాద్ సమీపంలోని జీనోమ్ వ్యాలీ పరిశోధన, బయోటెక్నాలజీ, ఫార్మా తయారీకి ముఖ్యమైన కేంద్రంగా మారింది.

తెలంగాణ దేశంలోని మొత్తం ఔషధ ఉత్పత్తిలో సుమారు 35-40 శాతం వాటా కలిగి ఉందని అంచనాలు ఉన్నాయి. ప్రపంచ వ్యాక్సిన్ తయారీలో హైదరాబాద్ ప్రాంతానికి కూడా కీలక పాత్ర ఉంది.

వరల్డ్ ఎకనామిక్ ఫోరం దావోస్ సమావేశంలో తెలంగాణ ప్రభుత్వం Next-Gen Life Sciences Policyని ప్రకటించింది. దీని ద్వారా సుమారు ₹1 లక్ష కోట్ల పెట్టుబడులు, 5 లక్షల ఉద్యోగాలు సాధించాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.

అయితే ఈ రంగంలో ఒక ప్రధాన సవాలు ఉంది. అధిక విలువ కలిగిన పేటెంట్లు, మేధో సంపత్తి, పరిశోధన ద్వారా వచ్చే లాభాల్లో గణనీయమైన భాగం ఇప్పటికీ విదేశీ బహుళజాతి సంస్థల చేతుల్లోనే ఉండటం స్థానిక ఆవిష్కరణలకు సవాలుగా మారుతోంది.

డేటా సెంటర్లు, ఏఐపై భారీ ఆశలు

తదుపరి తరం టెక్నాలజీ రంగాల్లోనూ తెలంగాణ భారీగా పెట్టుబడులను ఆకర్షిస్తోంది.

డేటా సెంటర్లు, ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్, డిజిటల్ ఇన్‌ఫ్రాస్ట్రక్చర్ రంగాలపై ప్రభుత్వం ప్రత్యేక దృష్టి పెట్టింది.

Amazon తెలంగాణలో డేటా సెంటర్ల కోసం సుమారు ₹60,000 కోట్ల పెట్టుబడి ప్రకటించింది. దీంతో హైదరాబాద్ దేశంలోని ప్రధాన డిజిటల్ మౌలిక సదుపాయాల కేంద్రాల్లో ఒకటిగా ఎదిగే అవకాశం ఉంది.

ఇదే సమయంలో రాష్ట్ర ప్రభుత్వం సుమారు 30,000 ఎకరాల్లో భారత్ ఫ్యూచర్ సిటీ అభివృద్ధికి ప్రణాళికలు రూపొందిస్తోంది. టెక్నాలజీ, వ్యాపారం, ఆధునిక మౌలిక సదుపాయాలు, భవిష్యత్ పరిశ్రమలకు కేంద్రంగా దీనిని అభివృద్ధి చేయాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.

బ్యాటరీలు, ఈవీ రంగంలో కొత్త అడుగు

తెలంగాణ ఐటీ, ఫార్మా రంగాలకే పరిమితం కాకుండా ఎలక్ట్రిక్ వాహనాలు, బ్యాటరీ తయారీ, క్లీన్ ఎనర్జీ రంగాల్లోనూ తన స్థావరాన్ని విస్తరిస్తోంది.

Amara Raja Energy & Mobility సుమారు ₹9,500 కోట్ల పెట్టుబడితో Giga Corridor, లిథియం-అయాన్ సెల్ తయారీ ప్రాజెక్టును అభివృద్ధి చేస్తోంది.

ఈ పెట్టుబడులు తెలంగాణలో బ్యాటరీ స్టోరేజ్, ఎలక్ట్రిక్ మొబిలిటీ, క్లీన్ ఎనర్జీ సరఫరా వ్యవస్థ అభివృద్ధికి ఊతమివ్వనున్నాయి.

ఆంధ్రప్రదేశ్‌తో పెరుగుతున్న టెక్ పోటీ

తెలంగాణతో పాటు పొరుగు రాష్ట్రం ఆంధ్రప్రదేశ్ కూడా భారీ టెక్ పెట్టుబడులను ఆకర్షించేందుకు ప్రయత్నిస్తోంది.

హైదరాబాద్‌ను AI, డేటా సెంటర్లు, GCCలు, లైఫ్ సైన్సెస్ కేంద్రంగా తెలంగాణ అభివృద్ధి చేస్తుండగా, ఆంధ్రప్రదేశ్ కూడా AI, టెక్నాలజీ, మౌలిక సదుపాయాల రంగాల్లో పెట్టుబడులను ఆకర్షిస్తోంది.

దీంతో రెండు తెలుగు రాష్ట్రాల మధ్య గ్లోబల్ టెక్ పెట్టుబడుల కోసం పోటీ మరింత పెరుగుతోంది.

తెలంగాణకు నీటి కొరత పెద్ద సవాలుగా మారే అవకాశం

భారీ పెట్టుబడులతో ఆర్థిక వృద్ధి వేగం పెరుగుతున్నప్పటికీ, తెలంగాణ ఎదుర్కొంటున్న అతిపెద్ద సమస్యల్లో నీటి లభ్యత ఒకటి.

డేటా సెంటర్లలో సర్వర్లను చల్లబరచడానికి భారీ స్థాయిలో నీరు అవసరమవుతుంది. కొన్ని డేటా సెంటర్లలో సాంకేతికతను బట్టి ఒక్క మెగావాట్ సామర్థ్యానికి ఏడాదికి మిలియన్ల లీటర్ల నీరు అవసరమయ్యే అవకాశం ఉంది.

మరోవైపు హైదరాబాద్‌లోని పలు ప్రాంతాల్లో భూగర్భ జలాల మట్టాలు గణనీయంగా పడిపోతున్నాయి.

డేటా సెంటర్లు, పరిశ్రమలు, వేగంగా పెరుగుతున్న పట్టణ జనాభా — ఇవన్నీ కలిసి నీటి వనరులపై ఒత్తిడిని పెంచే అవకాశం ఉంది.

పెరుగుతున్న అప్పులు ఆందోళనకరం

తెలంగాణ వేగవంతమైన అభివృద్ధి, సంక్షేమ, మౌలిక సదుపాయాల వ్యయంతో పాటు రాష్ట్ర అప్పులు, ఆఫ్-బడ్జెట్ రుణాలు కూడా చర్చనీయాంశంగా మారాయి.

సుమారు 26 నెలల కాలంలో రాష్ట్ర అప్పులు ₹1.6 లక్షల కోట్ల మేర పెరిగినట్లు అంచనాలు ఉన్నాయి.

అభివృద్ధి ప్రాజెక్టులకు అవసరమైన పెట్టుబడులను కొనసాగిస్తూనే ఆర్థిక క్రమశిక్షణను కాపాడుకోవడం రాష్ట్ర ప్రభుత్వానికి కీలక సవాలుగా మారనుంది.

భూసేకరణ, స్థానిక వ్యతిరేకత మరో సవాలు

భారీ మౌలిక సదుపాయాల ప్రాజెక్టులకు కొన్ని ప్రాంతాల్లో స్థానిక ప్రజల నుంచి వ్యతిరేకత కూడా ఎదురవుతోంది.

మూసీ రివర్‌ఫ్రంట్ ప్రాజెక్టు, రీజినల్ రింగ్ రోడ్ వంటి ప్రాజెక్టుల్లో భూసేకరణ, పునరావాసం, రహదారి అలైన్‌మెంట్ వంటి అంశాలపై అభ్యంతరాలు వ్యక్తమయ్యాయి.

భారీ అభివృద్ధి ప్రాజెక్టులను వేగంగా అమలు చేయడంతో పాటు ప్రభావిత కుటుంబాలకు సరైన పరిహారం, పునరావాసం, ప్రజలతో సంప్రదింపులు నిర్వహించడం కీలకం కానుంది.

ఆర్థిక వృద్ధి ఉన్నా యువతకు ఉద్యోగాల సవాలు

తెలంగాణ ఆర్థిక వ్యవస్థ వేగంగా పెరుగుతున్నప్పటికీ, యువతకు తగిన స్థాయిలో ఉద్యోగాలు కల్పించడం మరో ప్రధాన సవాలుగా ఉంది.

GCCలు, ఐటీ కంపెనీలు, హైటెక్ పరిశ్రమల్లో లభించే ఉద్యోగాల్లో ఎక్కువ భాగం ప్రత్యేక నైపుణ్యాలు కోరుతున్నాయి. దీంతో రాష్ట్రంలో ఉన్న యువతలో ఒక వర్గానికి అవకాశాలు అందకుండా పోయే పరిస్థితి ఏర్పడుతోంది.

యువతలో నిరుద్యోగం జాతీయ సగటుతో పోలిస్తే ఎక్కువగా ఉందనే అంచనాలు ఉన్నాయి. అందువల్ల నైపుణ్యాభివృద్ధి, పరిశ్రమలకు అవసరమైన ఉద్యోగ నైపుణ్యాలపై శిక్షణ పెంచడం కీలకం.

తెలంగాణ భవిష్యత్తు ఎటు?

తెలంగాణ ఆర్థిక వృద్ధి ఇప్పుడు ఒక్క ఐటీ రంగంపై ఆధారపడటం లేదు. ఐటీ-జీసీసీలు, ఫార్మా-లైఫ్ సైన్సెస్, క్లీన్ ఎనర్జీ-బ్యాటరీలు, డేటా సెంటర్లు-ఏఐ అనే నాలుగు ప్రధాన రంగాలు రాష్ట్ర భవిష్యత్ వృద్ధికి బలమైన పునాదులుగా మారుతున్నాయి.

దీంతో ఒక రంగంలో మందగమనం వచ్చినా ఇతర రంగాల ద్వారా ఆర్థిక వృద్ధిని కొనసాగించే అవకాశం తెలంగాణకు ఉంది.

అయితే పెట్టుబడులను ఆకర్షించడం మాత్రమే సరిపోదు. వాటిని దీర్ఘకాలిక ఆర్థిక వృద్ధిగా మార్చేందుకు ఆర్థిక క్రమశిక్షణ, నీటి భద్రత, నైపుణ్యాభివృద్ధి, ఉపాధి కల్పన, స్థిరమైన పట్టణాభివృద్ధి, పారదర్శక భూసేకరణ విధానాలు కీలకం.

వచ్చే పదేళ్లు తెలంగాణకు మరో కీలక మార్పు దశగా నిలిచే అవకాశం ఉంది. పెట్టుబడులు, పరిశ్రమలు, టెక్నాలజీతో పాటు నీరు, అప్పులు, ఉపాధి వంటి సవాళ్లను ప్రభుత్వం ఎంత సమర్థంగా పరిష్కరిస్తుందన్నదే రాష్ట్ర తదుపరి ఆర్థిక విజయాన్ని నిర్ణయించనుంది.