ఒడ్డున ఉద్యానవనాలు రావచ్చు, నడక మార్గాలు ఏర్పడవచ్చు, సుందర నిర్మాణాలు, ప్రజా ప్రదేశాలు అభివృద్ధి చెందవచ్చు. నగరానికి ఇవన్నీ అవసరమే. కానీ నదిలోకి మురుగునీరు చేరుతూనే ఉంటే ఆ సుందరీకరణకు అర్థమెంత అన్నది ప్రశ్న. కాలుష్య ప్రవాహాన్ని ఆపకుండా ఒడ్డును అందంగా తీర్చిదిద్దడం అంటే వ్యాధికి మూలకారణాన్ని పట్టించుకోకుండా లక్షణాలను దాచడమేనని పర్యావరణ నిపుణులు హెచ్చరిస్తున్నారు. మూసీ పునరుజ్జీవనానికి అసలు గీటురాయి రివర్ఫ్రంట్ పొడవు కాదు, నీటి నాణ్యతేనని వారు స్పష్టం చేస్తున్నారు.
మురుగునీటి సమస్యే మూలం — ముందుగా అక్కడే పరిష్కారం అవసరం
అందుకే తొలి ప్రాధాన్యం మురుగునీటి నిర్వహణకే ఇవ్వాలని నివేదికలు సూచిస్తున్నాయి. హైదరాబాద్లో ఉత్పత్తయ్యే మురుగునీటిలో ఎంత భాగం శుద్ధి అవుతోంది? ఎంత శుద్ధి సామర్థ్యం అందుబాటులో ఉంది? ఏ ప్రాంతాల నుంచి శుద్ధి కాని నీరు నదిలోకి చేరుతోంది? శుద్ధి కేంద్రాలు పూర్తి సామర్థ్యంతో పనిచేస్తున్నాయా? నిర్వహణలో లోపాలున్నాయా? అన్న ప్రశ్నలకు ప్రభుత్వం స్పష్టమైన సమాధానాలు ఇవ్వాల్సి ఉంటుంది.
నగరంలోని ప్రతి ప్రధాన మురుగు ప్రవాహానికి ఒక మ్యాప్ ఉండాలన్నది కీలక సూచన. ఏ నాలా ఎక్కడ కలుస్తుంది, ఎక్కడ కాలుష్య భారం ఎక్కువగా ఉంది, ఎక్కడ శుద్ధి అవసరం అన్న వివరాలు శాస్త్రీయంగా నమోదు కావాలి. సమస్య ఎక్కడుందో తెలియకుండా భారీ నిర్మాణాలు చేపట్టడం సమర్థవంతమైన ప్రణాళిక కాదని నిపుణులు పేర్కొంటున్నారు. మురుగునీటి శుద్ధి కేంద్రాల సామర్థ్యాన్ని పెంచడంతోపాటు వాటి నిరంతర నిర్వహణ, విద్యుత్ సరఫరా, స్లడ్జ్ నిర్వహణ, పైప్లైన్ వ్యవస్థపైనా దృష్టి పెట్టాలి. నిర్మాణం పూర్తవడం ఒక దశ మాత్రమే — వ్యవస్థ నిరంతరం పనిచేయడమే అసలు విజయమని నివేదిక వెల్లడిస్తోంది.
పని జరుగుతోంది' సరిపోదు.. 'ఫలితం వచ్చింది' కావాలి
ఇక్కడే ప్రభుత్వ జవాబుదారీతనం కీలకంగా మారుతోంది. ప్రణాళికలు రూపొందించడం, నిధులు కేటాయించడం, పనులకు శంకుస్థాపనలు చేయడం పరిపాలనా ప్రక్రియలో భాగం మాత్రమే. ప్రజలకు కావాల్సింది అంతిమ ఫలితం. ఏ శాఖ ఏ పని చేయాలి, ఏ సంస్థకు ఎంత బాధ్యత, ఎప్పటిలోపు పూర్తి చేయాలి, ఎంత వ్యయం అవుతుంది, పనులు పూర్తయ్యాయని ఎలా నిర్ధారిస్తారు, ఫలితాన్ని ఏ ప్రమాణాలతో కొలుస్తారు అన్న విషయాలపై స్పష్టమైన బాధ్యతా వ్యవస్థ ఉండాలి.
మురుగునీటి శుద్ధి సామర్థ్యం పెరిగిందా, నదిలో కాలుష్య భారం తగ్గిందా, నీటి నాణ్యత మెరుగుపడిందా, వరద ముప్పు తగ్గిందా, ప్రజలకు అందుబాటులో ఉన్న పచ్చని, ప్రజా ప్రదేశాలు పెరిగాయా వంటి ఫలితాలను క్రమం తప్పకుండా కొలవాలి. ప్రాజెక్టు వ్యయం, పనుల పురోగతి, శుద్ధి కేంద్రాల పనితీరు, నీటి నాణ్యత పరీక్షల ఫలితాలను ప్రజలకు అందుబాటులో ఉంచాలి. సాధ్యమైన చోట స్వతంత్ర సంస్థల ద్వారా నీటి నాణ్యతను పరీక్షించి ఫలితాలను బహిరంగం చేయాలన్నది ప్రధాన డిమాండ్. ప్రభుత్వం తన పనిని తాను ప్రశంసించుకోవడం కంటే కొలిచిన ఫలితాలను ప్రజల ముందుంచడమే విశ్వాసానికి పునాదిగా నిలుస్తుంది.
మూసీ ఒక్కటే కాదు.. మొత్తం జలవ్యవస్థ పరిరక్షణ అవసరం
మూసీని కేవలం నది పొడవునా చేపట్టే ఒక ప్రాజెక్టుగా చూడటం సరికాదన్నది మరో ముఖ్యమైన అభిప్రాయం. నదీ పరివాహక ప్రాంతంలోని చెరువులు, కుంటలు, నాలాలు, సహజ నీటి ప్రవాహ మార్గాలు కూడా మూసీ భవిష్యత్తును నిర్ణయిస్తాయి. చెరువులు ఆక్రమణకు గురైతే వరదనీరు ఎక్కడికి వెళ్తుంది, నాలాలు కుంచించుకుపోతే వర్షపు నీరు ఎలా ప్రవహిస్తుంది, సహజ నీటి మార్గాలు మూసుకుపోతే నగరంపై ఎలాంటి ప్రభావం పడుతుంది అన్న అంశాలను పరిగణనలోకి తీసుకోకుండా మూసీ పునరుజ్జీవనం సంపూర్ణం కాదు.
అందుకే జలవనరులు, మున్సిపల్ పరిపాలన, నీటి సరఫరా–మురుగునీటి వ్యవస్థ, పర్యావరణం, రెవెన్యూ, పట్టణ ప్రణాళిక వంటి విభాగాల మధ్య సమన్వయం అవసరమని నిపుణులు స్పష్టం చేస్తున్నారు. బాధ్యతను ఒక శాఖ నుంచి మరో శాఖకు నెట్టివేసే పరిస్థితికి తావుండకూడదు. బాధ్యతకు ఒక పేరు ఉండాలి, గడువు ఉండాలి, ఫలితానికి కొలమానం ఉండాలి, విఫలమైతే వివరణ ఉండాలన్నది ప్రధాన సూత్రం.
అభివృద్ధితోపాటు ప్రజల హక్కుల పరిరక్షణ కీలకం
మూసీ పరివాహక ప్రాంతంలో పునరావాసం అవసరమయ్యే కుటుంబాల విషయంలో మరింత పారదర్శకత అవసరమని నివేదిక నొక్కిచెబుతోంది. ఎవరి నివాసంపై ప్రభావం పడుతోంది, ఎందుకు పడుతోంది, పరిహారం ఎలా నిర్ణయిస్తున్నారు, ప్రత్యామ్నాయ నివాసం ఎక్కడ కల్పిస్తారు, ఉపాధి కోల్పోయే కుటుంబాలకు ఎలాంటి సహాయం అందుతుంది వంటి ప్రశ్నలకు ముందుగానే సమాధానాలు ఇవ్వాలి. నదిని రక్షించడం ప్రజా ప్రయోజనమైనా, ఆ ప్రక్రియలో ప్రభావితమయ్యే ప్రజల హక్కులను రక్షించడం కూడా ప్రభుత్వ బాధ్యతేనని స్పష్టమవుతోంది. ప్రజలను భాగస్వాములుగా చేసుకోకుండా చేపట్టే అభివృద్ధి ఎంత భారీదైనా సామాజికంగా అసంపూర్ణమేనని నిపుణుల అభిప్రాయం.
నిర్మాణం పూర్తయిన రోజుతో బాధ్యత ముగియదు
మూసీని ఒకసారి శుభ్రం చేసి, రివర్ఫ్రంట్ నిర్మాణాలు పూర్తి చేసిన తర్వాత ప్రభుత్వం తన బాధ్యత ముగిసిందని భావించకూడదన్నది కీలక హెచ్చరిక. పునరుజ్జీవనం ఒక నిరంతర ప్రక్రియ. నదిలోకి మళ్లీ చెత్త చేరకుండా ఎవరు పర్యవేక్షిస్తారు, అక్రమ మురుగు విడుదలను ఎవరు అడ్డుకుంటారు, శుద్ధి కేంద్రాలు నిరంతరం పనిచేస్తున్నాయో ఎవరు తనిఖీ చేస్తారు, వరద కాలువలు, నాలాలు, చెరువుల నిర్వహణను ఎవరు పర్యవేక్షిస్తారు అన్నవాటికి శాశ్వత వ్యవస్థ అవసరం. నిర్మాణానికి ఒకసారి నిధులు కేటాయించడం కంటే నిర్వహణకు నిరంతర నిధులు, స్పష్టమైన బాధ్యత, పర్యవేక్షణ వ్యవస్థ ఏర్పాటు చేయడం ముఖ్యమైనదని నివేదిక పేర్కొంటోంది.
విజయాన్ని కాంక్రీట్తో కాదు.. ఫలితాలతో కొలవాలి
మూసీ ప్రాజెక్టు విజయాన్ని ఎన్ని కిలోమీటర్ల రివర్ఫ్రంట్ నిర్మించారో, ఎన్ని పార్కులు, వాకింగ్ ట్రాక్లు వచ్చాయో లెక్కించడం సులభమే. కానీ అసలు ప్రశ్నలు వేరే ఉన్నాయని నిపుణులు స్పష్టం చేస్తున్నారు:
- నదిలో కాలుష్యం ఎంత తగ్గింది?
- మురుగునీటి శుద్ధి ఎంత పెరిగింది?
- నీటి నాణ్యత ఎంత మెరుగుపడింది?
- వరద ముప్పు ఎంత తగ్గింది?
- చెరువులు, నాలాలు ఎంత రక్షించబడ్డాయి?
- ప్రజలకు ఎంత ఉపయోగం కలిగింది?
ఈ ప్రశ్నలకు కొలిచిన గణాంకాలతో సమాధానం చెప్పగలిగినప్పుడే మూసీ పునరుజ్జీవనాన్ని విజయవంతమైనదిగా చెప్పవచ్చని నివేదిక తేల్చిచెబుతోంది. హైదరాబాద్ భవిష్యత్తును కేవలం కాంక్రీట్తో నిర్మించలేం. నగరానికి స్వచ్ఛమైన నీరు, రక్షిత జలమార్గాలు, పచ్చని ప్రాంతాలు, సమర్థమైన మురుగునీటి వ్యవస్థ, వరదలను తట్టుకునే పట్టణ ప్రణాళిక అవసరం. మూసీ పునరుజ్జీవనం ఈ సమగ్ర నగర దృష్టికి ఒక పరీక్షగా నిలుస్తుంది.
సుందరీకరణ కంటికి కనిపించే మార్పును చూపిస్తుందని, స్వచ్ఛమైన మూసీ మాత్రం పాలనలో వచ్చిన మార్పును నిరూపిస్తుందని నివేదిక సారాంశంగా పేర్కొంటోంది. అందుకే మూసీ పునరుజ్జీవనానికి ఒక స్పష్టమైన బాధ్యతా ప్రమాణం అవసరం — ప్రణాళికకు గడువు, పనికి బాధ్యుడు, ఖర్చుకు లెక్క, ఫలితానికి కొలమానం, వైఫల్యానికి సమాధానం. అదే మూసీకి నిజమైన పునర్జన్మ, అదే హైదరాబాద్కు స్థిరమైన భవిష్యత్తు అని నివేదిక ముగింపుగా స్పష్టం చేస్తోంది.
---
వనం రామకృష్ణ,
9440724576
మేడ్చల్ జిల్లా ప్రతినిధి
లోకల్ గైడ్
About The Author
